|
|
|
ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ |
Κώστας Κουτσουρέλης
Εύθραυστος κόσμος
Τριαντατρείς πεντάλεπτες δοκιμές
Μικρή Άρκτος, Ιούλιος 2026
///
ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ
Τριαντατρείς δοκιμές περιλαμβάνει το βιβλίο αυτό. Τριαντατρείς μικροδοκιμές για την ακρίβεια, πεντάλεπτης αναγνωστικής διάρκειας, για να παραλλάξω τον τίτλο που έδωσε κάποτε σε μια δική του συναγωγή ο, μαιτρ του είδους, Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ.
Παλιότερα, τέτοια κείμενα τα αποκαλούσαμε συνήθως επιφυλλίδες και διάνθιζαν τις στήλες του ημερήσιου και του περιοδικού τύπου. Και πράγματι, εκεί δημοσιεύθηκαν τα πιο πολλά από τα συναθροιζόμενα εδώ, σε εφημερίδες και έντυπα χαρτώα και ηλεκτρονικά. Παρότι κάποια τους αλληλοπεριχωρούνται, στις σελίδες που ακολουθούν εκτίθενται χωρίς ειδική κατάταξη χρονολογική ή άλλη, ξανακοιταγμένα ωστόσο όπου κρίθηκε σκόπιμο.
Θεματικά, δεν απειθούν στον κανόνα που θέλει τα γραπτά τα δημοσιολογικά να ποικίλλουν. Έτσι περιστρέφονται γύρω απ’ τη λεγόμενη δημόσια σφαίρα, μετωνύμιο τρέχον της αρχαίας πόλεως, και κυμαίνονται ελεύθερα ανάμεσα στους δύο νοερούς της πόλους: την πολιτική και τον πολιτισμό. Η προηγμένη οικονομία και η αρχέγονη μουσική, οι αρχιτεκτονικοί όγκοι και οι τηλεοπτικοί ογκηθμοί, η αντιπαλότητα ανθρώπου και φύσης και το γιατί της ζωής, η πίστη ως εκκολαπτήριο ολοκληρωτισμών και τα νήματα της παράδοσης, ψαλιδισμένα ή ακέραια, είναι μερικά από τα ερωτηματικά με τα οποία καταγίνονται. Και ακόμη, η λιτότητα και η μπάλα, το μεταναστευτικό και οι ιστοριογράφοι, τα χειραφετούμενα και τα χειραγωγούμενα έθνη κ.ά. διάφορα. Με τον τρόπο τους πάντως, συγκλίνουν στο μέγιστο απόρημα: προς τα πού βαδίζει ο συγκαιρινός κόσμος.
Ακούω ήδη την ένσταση: «Μα ξετυλίγονται τέτοια ζητήματα σε μερικές εκατοντάδες λέξεις;» Την απαντώ με τα λόγια του Εντσενσμπέργκερ και πάλι:
«Μικρούτσικα κείμενα για πελώρια προβλήματα; Δεν πρόκειται δα για κάτι πρωτόφαντο, τέτοια έχουμε εδώ και πεντακόσια χρόνια. Ο Μισέλ ντε Μονταίν, μέγας προπάτωρ του δοκιμίου, ήταν ο πρώτος διδάξας.»
Δοκίμιο ή δοκιμή, το λέει η λέξη, είναι ο λόγος που δεν ματαιοδοξεί ότι θα εξαντλήσει το θέμα του. Αδρά, ελλειπτικά, ριψοκίνδυνα – τέτοια πάντα τα μέσα του, είτε απλώνεται σε λίγες γραμμές είτε σε ολόκληρους τόμους. Όχι αλλιώτικα από τον ποιητή, του οποίου είναι πρωτοξάδελφος, ο δοκιμιογράφος γεφυρώνει τα εκ πρώτης όψεως ασύνορα, πλέκει εικασίες, παίρνει αναπάντεχες άδειες. Ασφαλώς, ο κόπος των είδικών και τα ακαδημαϊκά ειωθότα –οι σχοινοτενείς αναλύσεις, οι απανωτές υποσημειώσεις, οι βιβλιογραφικές ντάνες– είναι πράγματα χρήσιμα και καθ’ όλα σεβαστά. Τον αποσταγματικό λόγο της δοκιμιογραφίας όμως δεν γίνεται να τον υποκαταστήσουν. Στο κάτω κάτω, όπως υπάρχουν λογιώ λογιώ συγγραφείς, υπάρχουν και λογιώ λογιώ αναγνώστες. Όλο το ζήτημα, φαντάζομαι, είναι να βρει κανείς τους δικούς του.
Σε πείσμα του δυσοίωνου τίτλου του και παρά την πληθύ των θεμάτων του, η γενική εικόνα που αχνοφαίνεται σ’ αυτό το βιβλίο δεν είναι, θέλω να πιστεύω, ούτε ανεμώλια ούτε θραυσματική. Αν τα πράγματα γύρω μας είναι ούτως ή άλλως φυγόκεντρα, η γραφή άλλο σκοπό, άλλη φιλοδοξία δεν έχει παρά να συγκρατήσει, να αποταχύνει τη χαοτική τους περιδίνηση – ας είναι και για όσο διαρκεί ένα φυλλομέτρημα. Να τα παγώσει για λίγο στον χρόνο, ώστε να μπορέσει η σκέψη να τα αναλογιστεί. Φυσικά, το αν ετούτη εδώ η γραφή το πετυχαίνει, δεν είναι δική μου δουλειά να το πω.
«Προσέχουμε τ’ άρθρα μας όσο και τα τραγούδια μας», σημειώνει κάπου ο Κωστής Παλαμάς. Είναι αλήθεια βέβαια ότι στις μέρες μας το μέλημα του ύφους δεν πολυμετράει. Εδώ πάντως, όσο μπόρεσα, δεν λησμόνησα την παρακίνηση του Ποιητή. — ΚΚ
///
ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θαυμάζω απεριόριστα την ικανότητα του Κώστα Κουτσουρέλη να αποστασιοποιείται από καταστάσεις και φαινόμενα, ακόμα και τη στιγμή της πιο μεγάλης έντασης και έξαρσής τους και να τα εντάσσει σε ευρύτερα ιστορικά και ανθρώπινα συμφραζόμενα που τα υπερβαίνουν κι εντέλει τα επεξηγούν και τα φωτίζουν διαφορετικά. Προτείνω, επομένως, ανεπιφύλακτα το νέο δοκιμιακό του βιβλίο, “Εύθραυστος κόσμος”, που συντροφεύει τον καυτό μου Αύγουστο. Ακόμα κι αν δεν συμφωνώ πάντα με όλα τα συμπεράσματά του (ειδικά στα πολιτικά) και τρομάζω λιγάκι με τη διαρκή πάλη του με τον απόλυτο μηδενισμό, ο Κώστας είναι ικανός να παράσχει, δίχως να θυσιάσει κάτι από τον λυρισμό της γραφής του, τη στόφα του δασκάλου και της αυθεντίας που λείπει τόσο μα τόσο από τον καιρό μας!
ΘΑΝΟΣ ΓΙΑΝΝΟΥΔΗΣ
facebook, 22.8.2026
«Μικρούτσικά κείμενα για πελώρια ζητήματα» μας υποσχέθηκε στον πρόλογο ο συγγραφέας, και πράγματι αυτό μας παραδίδει, ένα βιβλίο πλούσιο σε θεματολογία, το οποίο ισορροπεί τη δύναμη του επιχειρήματος και την αναλυτική οξυδέρκεια του δημιουργού του με έναν λόγο γοητευτικό, βαθυστόχαστο, ανάγλυφο, ενίοτε χιουμοριστικό, αλλά οπωσδήποτε προσιτό. (Ο “Εύθραυστος Κόσμος” είναι ένα βιβλίο που θα μπορούσε να διαβαστεί και από μαθητές Λυκείου.)
Μια περιπλάνηση από τις απαρχές της ζωής στις απαρχές της μουσικής, μια ιχνηλάτηση ανθρώπινων αντινομιών, την ανάγκη του ανήκειν –ακόμη και μ’ έναν τρόπο αγελαίο, όπως στο ποδόσφαιρο–, αλλά και την ανθρώπινη ανάγκη για διάκριση, η οποία συχνά καταπιέζεται από τα σύγχρονες τάσεις του ιδεολογικού εξισωτισμού στην εκπαίδευση. Στοχαστική διάθεση πάνω σε μείζονα ζητήματα πολιτισμού, το βιβλίο και την κουλτούρα της ανάγνωσης, την τηλεόραση και τη μουσική, την αισθητική της πόλης μας και τα νήματα της παράδοσης. Και διάχυτη αγωνία για το μέλλον του δυτικού πολιτισμού και της φιλελεύθερης δημοκρατίας, τον οικονομισμό, καθώς και τη ληστρική εκμετάλλευση της φύσης.
ΜΑΡΙΑ ΕΥΘΥΜΙΟΥ
Από την παρουσίαση του βιβλίου, 14.10.2026
///
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Αντί προλόγου
Γιατί υπάρχει ζωή;
Συνέχειες / ασυνέχειες
Από τί είναι φτιαγμένη η ιστορία;
Ο θεός της σφαγής
Εμπρός στην αναπόφευκτη πτώση
Μιας χιλιετίας σπαράγματα
Κτήρια-σκουπίδια
Ο Δημοσθένης και η λιτότητα
Να μιλήσουμε για ήρωες;
Πόσα βιβλία χρειάζεται ο άνθρωπος;
Δώρα άδωρα
Η παράδοση και οι κληρονόμοι της
Κράτος, Θεός, Ευτυχία
Τηλοψίας εγκώμιον
Το κόμμα της αυτοσυντήρησης
Φύση, ο Εχθρός
Η μοίρα του Άδραστου
Μια ομολογία ενοχής
Εύθραυστος κόσμος
Όπου σάτιρα και το κεντρί της
Ένα αντιμανιφέστο
Ο γρίφος του ποδοσφαίρου
Οι ξεγραμμένοι ζούνε πιο πολύ
Ο κ. Μπιροττώ, ο κ. Μπόρκμαν κι εμείς
Χωρίς εναλλακτική
Κάτω το ταλέντο!
Το νήμα που δεν κόπηκε
Στον ωκεανό της αβεβαιότητας
Μουσική, η αρχαία μας εστία
Τέρπειν ἅμα καὶ διδάσκειν
Σκυταλοδρομία
Όλα ανυποψίαστα
Για μια ευημερία απέριττη
///
[ Κυκλοφορεί | Ιούλιος 2026 ] |
|
|
|
|
